ابيات خوانده شده در جلسه ۲۲ ام گروه - خمر کهن

۱۳۸٥/٧/٢
ابيات خوانده شده در جلسه ۲۲ ام گروه

در جلسه بيست و دوم گروه، ابيات 500 الي 520 از دفتر اول مثنوي خوانده و تفسير شد. ذيلاً ابيات خوانده شده و يكي - دو مورد از موارد بررسي شده(صرفاً جهت نمونه)، آورده شده است. البته بهتر آن بود كه آقا سامان كه اين ابيات را خوانده و توضيح دادند، خود، تفسير و توضيحات مربوط به اين ابيات را به صورت كامل در وبلاگ ارائه مي نمودند، كه چون ايشان به دليل مشغولياتشان چنين نكردند، بنده چند مورد را جهت نمونه پيوست كرده ام كه از نظر مي گذرانيد.

لازم به توضيح است كه «توضيحات» ارائه شده، كه مقتبس از شرح مثنوي شريف استاد فروزانفر مي باشد، از CD مثنوي معنوي- محصول ارزشمند «مركز تحقيقات كامپيوتري علوم اسلامي» برداشت شده است.

بيان آن كه اين اختلافات در صورت روش است نه در حقيقت راه‏

او ز يك رنگى عيسى بو نداشت            وز مزاج خم عيسى خو نداشت‏

جامه‏ى صد رنگ از آن خم صفا              ساده و يك رنگ گشتى چون صبا[1]

نيست يك رنگى كز او خيزد ملال            بل مثال ماهى و آب زلال‏[2]

گر چه در خشكى هزاران رنگهاست            ماهيان را با يبوست جنگهاست‏

كيست ماهى چيست دريا در مثل            تا بدان ماند ملك عز و جل‏

صد هزاران بحر و ماهى در وجود            سجده آرد پيش آن اكرام و جود

چند باران عطا باران شده            تا بدان آن بحر در افشان شده‏[3]

چند خورشيد كرم افروخته            تا كه ابر و بحر جود آموخته‏

پرتو دانش زده بر آب و طين            تا شده دانه پذيرنده‏ى زمين‏

خاك امين و هر چه در وى كاشتى            بى‏خيانت جنس آن برداشتى‏[4]

اين امانت ز آن امانت يافته ست            كافتاب عدل بر وى تافته ست‏

تا نشان حق نيارد نو بهار            خاك سرها را نكرده آشكار

آن جوادى كه جمادى را بداد            اين خبرها وين امانت وين سداد[5]

مر جمادى را كند فضلش خبير            عاقلان را كرده قهر او ضرير[6]

جان و دل را طاقت آن جوش نيست            با كه گويم در جهان يك گوش نيست‏

هر كجا گوشى بد از وى چشم گشت            هر كجا سنگى بد از وى يشم گشت‏

كيميا ساز است چه بود كيميا            معجزه بخش است چه بود سيميا

اين ثنا گفتن ز من ترك ثناست            كين دليل هستى و هستى خطاست‏

پيش هست او ببايد نيست بود            چيست هستى پيش او كور و كبود[7]

گر نبودى كور از او بگداختى            گرمى خورشيد را بشناختى‏

ور نبودى او كبود از تعزيت            كى فسردى همچو يخ اين ناحيت‏[8]

 


[1] - اشاره است بقصه‏ى ذيل: مريم عيسى را با حرفت صباغى داد پيش مهتر صباغان، چون آن حرفت بدانسته بود و دريافته، آن مهتر صباغان جامهاى بسيار بوى داد و بر هر جامه نشان كرد بر آن رنگ كه مى‏خواست، آن گه بعيسى گفت اين جامها، رنگارنگ مى‏بايد، هر يكى چنان كه نشان كرده‏ام به رنگ مى‏كن، اين بگفت و بسفرى بيرون شد و جامها بعيسى سپرد، عيسى رفت و آن جامها همه در يك خنب نهاد بر يك رنگ راست، و گفت ((كونى بإذن اللَّه على ما اريد منك)) پس آن گه مهتر صباغان زود از سفر باز آمد و آن جامها ديد، در يك خنب نهاده و بيك رنگ داده دل تنگ شد، گفت اين جامها تباه كردى، عيسى گفت جامها چون خواهى و بر چه رنگ خواهى تا چنان كه تو خواهى از خنب بيرون آرم، چنان كرد، يكى سبز آمد، يكى زرد، يكى سرخ، چنان كه مراد بود، آن مرد از كار وى عجب در ماند و دانست كه بجز صنع الهى نيست.

 [2] -  تمثيل عشق يا حق تعالى به آب و عاشق و طالب به ماهى در مثنوى مكرر است‏

 

[3] -  باران: ريزان و بارنده (بمعنى وصفى) و بهمين مناسبت قطره‏هاى آب را كه از ابر فرو ريزد باران (بمعنى اسمى) مى‏گويند. اشاره است بعقيده‏ى قدما كه مرواريد را متولد از قطره‏ى باران مى‏پنداشته‏اند

 

اين بيت و ابيات پس از آن، مبتنى است بر اين عقيده كه حق تعالى جامع جميع كمالات است و هر كمالى كه موجودات بدان متصف مى‏شوند به افاضه‏ى اوست و مستفاد از اوست.

[4] -  خاك را بدان مناسبت امين مى‏نامند كه هر تخم كه در وى بكارند جنس آن را باز مى‏دهد و هرگز بجاى گندم، جو و به عوض جو، گندم از آن نمى‏رويد.

 

[5]  -  سداد: راستى و درستى

[6] -  ضرير: كور

[7]  -  كور و كبود: ناقص و رسوا، زشت و نادلپذير، مقرون برنج و آفت‏

 

[8]  -  رسم است كه در عزا جامه‏ى كبود و سياه مى‏پوشند، مردم عزادار غمگين و افسرده‏اند، افسرده بمعنى سرما زده و يخ بسته نيز استعمال مى‏شود، جامد را نيز افسرده مى‏گويند، مولانا كسى را كه ذوق نيستى و فنا را نچشيده باشد عزادار و افسرده مى‏خواند و تصور مى‏كند كه بى‏ذوقى او در ديگران نيز موثر افتاده است، اشارتى بعالم مادى نيز تواند داشت بنا بر آن كه ((ناحيت)) را عبارت از عالم مادى فرض كنيم.

  

#M.A#

استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر نام و آدرس وبلاگ  بلامانع است


[ پست الكترونيك ]